48e07db7

Kinderen hoeven zich niet neer te leggen bij onterving

Thu, 26 Feb 2026 15:18:24 GMT

Kinderen hoeven zich niet neer te leggen bij onterving

Het gebeurt steeds vaker dat ouders hun kinderen onterven. De meeste onterfde kinderen accepteren dit niet en maken er een zaak van om hun legitieme portie te krijgen. Dat is vaak nog niet zo makkelijk.

Interview met Elke Wiss Even tussen mij en mij

Wed, 18 Feb 2026 13:46:36 GMT

Hierbij deel ik graag het interview met Elke Wiss naar aanleiding van haar recent verschenen boek �� waarin ze de relevantie van zelfonderzoek voor professionals zeer overtuigend duidelijk maakt.

Even tussen mij en mij

Waarom filosofisch zelfonderzoek onmisbaar is voor mediators

De titel van het nieuwste boek van filosoof en praktisch gespreksbegeleider Elke Wiss blijft hangen: Even tussen mij en mij. Het klinkt vertrouwd – we kennen allemaal de uitdrukking even tussen jou en mij – en toch wringt er iets. Twee keer mij in één zin: wie praat hier eigenlijk met wie?

Het boek richt zich op het goede gesprek dat we met onszelf zouden moeten voeren. Niet als een vaag zelfhulpmantra, maar als serieus denkwerk. En juist dáár zit volgens Wiss een enorme, grotendeels onbenutte kans voor conflictprofessionals en mediators.

“Door die twee ‘mij-en’ suggereer je al: er is iemand die bevraagt en iemand die antwoord geeft,” zegt ze. “Je kunt jezelf dus als het ware ‘opsplitsen’ om je eigen denken te onderzoeken. Dat vraagt afstand, en die afstand is precies waar het boek over gaat.”

Presentatie nieuwe druk "Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden"

Wed, 18 Feb 2026 13:42:37 GMT

Presentatie nieuwe druk Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden

Op 27 januari 2026 is om 14.30 de nieuwe druk van het boek Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden gepresenteerd, in de bibliotheek aan het Neude te Utrecht.

Ter gelegenheid van het heuglijke feit dat de klassieker van prof. Peter Hoefnagels weer verkrijgbaar is in een geheel herziene versie, maar met behoud van de hoofdstukken die door Hoefnagels - de grondlegger van (scheidings)mediation in Nederland - werden geschreven en die nog niets aan zeggingskracht hebben verloren, vindt in een samenwerking tussen de Henri La Fontaine Academie en uitgever Iustitia Scripta ook een symposium plaats met als sprekers de drie auteurs: Makiri Mual - doing justice to emotions - EFM, Marino Vossen en ik. Wij zullen de drie hoofdthema's van het boek - huwelijk, scheiding en ouderschap - bespreken met als vertrekpunt het baanbrekende werk van Hoefnagels.

Achtergrondinformatie

Tijdens het Symposium, ter gelegenheid van de uitreiking van de geheel herziene nieuwe druk van het boek Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden, keken we terug op het baanbrekende werk van prof. dr. G.P. Hoefnagels, grondlegger van de scheidingsmediation in Nederland, én keken we vooruit naar de moderne betekenis van zijn ideeën. Wat kunnen we leren van Hoefnagels’ visie, en hoe vertalen we die naar de uitdagingen van nu? Het was een inspirerende middag vol reflectie en ontmoeting.

Tijdens het symposium presenterde Fred Schonewille (legal mediator), Marino Vossen (familieadvocaat) en Makiri Mual (EFT-therapeut) relevante en eigentijdse thema's die betrekking hebben op huwelijk, scheiden en ouderschap vanuit verschillende disciplines. Deze thema’s komen ook terug in het boek, waarvan u aan het eind van het symposium een exemplaar mee naar huis krijgt.

Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden

Het boek Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden, oorspronkelijk geschreven door professor G.P. Hoefnagels, geldt als een klassieker binnen het familierecht. Het werk laat zien hoe scheidingsovereenkomsten tot stand komen, en hoe mensen – door sámen te scheiden – er emotioneel en zakelijk beter aan toe kunnen zijn.

De herziene editie bouwt voort op deze visie en verbindt het gedachtegoed van Hoefnagels met hedendaagse praktijkervaringen op het snijvlak van recht, psychologie en mediation. Het boek toont aan dat scheiden niet alleen een juridisch proces is, maar ook een menselijke opgave — waarin respect, begrip en communicatie centraal staan.

Over de schrijvers

dr. mr. Fred Schonewille

Legal mediator en mediation advocate, gespecialiseerd in familiebedrijven, nalatenschappen en complexe familiezaken. Opgeleid door prof. G.P. Hoefnagels en gepromoveerd aan de Universiteit Leiden (2012) op Partijautonomie in het relatievermogensrecht.

Fred is voormalig notaris, Tweede Kamerlid en universitair docent aan het Molengraaff Instituut (UU). Daarnaast is hij hoofdredacteur van Tijdschrift Conflicthantering, (hoofd)docent van diverse specialisatieopleidingen, en bestuurslid bij Stichting Nalatenschapsmediation en ACB Mediation voor het familiebedrijf.

mr. Marino Vossen

Advocaat en mediator, werkzaam in het familierecht en erfrecht. Sinds 2008 actief als advocaat, met een sterke focus op mediation. Marino is gespecialiseerd in legal family mediation en premarital mediation, met als doel juridische geschillen menselijk en duurzaam op te lossen.

Makiri Mual

Mediator, docent en trainer met bijna 25 jaar ervaring in familie-, arbeids- en strafzaken. Bekend om zijn expertise in vastgelopen bemiddelingen en zijn benadering waarin psychologie en mediation elkaar versterken. Makiri ontwikkelde de methodiek Emotionally Focused Mediation, geïnspireerd door Emotionally Focused Therapy (EFT) van Dr. Sue Johnson.

prof. dr. G.P. Hoefnagels (1927–2011)

Jurist, psycholoog en vernieuwend denker binnen het familierecht. Als hoogleraar criminologie en jeugd- en familierecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam legde hij de grondslag voor scheidingsbemiddeling in Nederland. Zijn werk was doordrongen van een diep besef van menselijkheid in het recht.

Naast zijn academische carrière was hij senator voor D66 en ontving hij de titel Officier in de Orde van Oranje-Nassau voor zijn bijdrage aan recht, wetenschap en samenleving. Zijn nalatenschap leeft voort in een visie op recht die niet alleen regels hanteert, maar recht doet aan mensen.

20- jarig bestaan van Tijdschrift Conflicthantering

Wed, 18 Feb 2026 13:37:26 GMT

20- jarig bestaan van Tijdschrift Conflicthantering

Zojuist heb ik als hoofdredacteur een exemplaar van het vorige week verschenen jubileumnummer van Tijdschrift Conflicthantering - we vieren ons 20-jarig bestaan - overhandigd aan filosoof Marjan Slob, gewezen Denker des Vaderlands, oud-columniste van ons tijdschrift en dagvoorzitter van het Tijdschrift Conflicthantering Symposium over grensoverschrijdend gedrag in 2024.

Wat maakt mediation zo’n betekenisvol vak?

Wed, 18 Feb 2026 13:35:03 GMT

Wat maakt mediation zo’n betekenisvol vak? En wat vraagt het van juridische professionals om werkelijk het verschil te maken

In dit interview deelt Schonewille – opleidingsdirecteur en hoofddocent van de legal mediation opleiding – zijn persoonlijke drijfveren, ervaringen uit de praktijk en zijn visie op de toekomst van (legal) mediation. Hij laat zien hoe mediation verder gaat dan het juridische conflict en juist draait om luisteren, begrijpen en ruimte creëren voor oplossingen die duurzaam worden gedragen.

Een centraal thema in het gesprek is actief luisteren: niet als ‘zachte vaardigheid’, maar als een krachtige interventie die gesprekken kan kantelen en nieuwe inzichten mogelijk maakt.

Wat maakt mediation zo’n betekenisvol vak? En wat vraagt het van juridische professionals om werkelijk het verschil te maken? In dit interview deelt Fred Schonewille – opleidingsdirecteur en hoofddocent – zijn persoonlijke drijfveren, ervaringen uit de praktijk en zijn visie op de toekomst van (legal) mediation.

Waarom wilde je zelf ooit mediator worden?

“Voor mij zat de motivatie vooral in zingeving,” vertelt Fred. “Ik merkte dat ik het betekenisvoller vind om mensen te begeleiden bij het vinden van hun eigen oplossingen, dan om oplossingen vóór hen te bedenken.”

Waar de juridische praktijk vaak draait om standpunten en gelijk krijgen, biedt mediation ruimte voor iets anders: het begrijpen van wat er werkelijk speelt. “In mediation ga je voorbij het juridische conflict en onderzoek je de onderliggende wensen, zorgen en behoeften. Mensen komen daardoor zelf tot oplossingen die beter worden gedragen. Dat maakt het werk inhoudelijk veel boeiender – omdat de praktijk van de jurist wordt verrijkt met de psychologie dimensie en dialoog in plaats van het zenden dat je als juridisch adviseur pleegt te doen.”

Kun je uit eigen ervaringen iets delen over het inzetten van mediationvaardigheden?

De belangrijkste vaardigheid in mediation is volgens Fred Actief Luisteren. “Dat betekent luisteren zonder alvast bezig te zijn met je antwoord, oordeel of oplossing. Je luistert om écht te begrijpen.”

Als mediator ben je volledig aanwezig en professioneel nieuwsgierig. “Je fungeert als een soort echo. Door samen te vatten en te spiegelen, help je mensen hun eigen gedachten te ordenen. Ze horen zichzelf praten en komen daardoor vaak tot nieuwe inzichten.” Actief luisteren is daarmee geen passieve houding, maar juist een krachtige interventie.

Welke mediation is jou het meest bijgebleven als je denkt aan het verschil tussen optreden als juridische professional en als mediator?

Fred noemt een echtscheidingsmediation waar een onderneming bij betrokken was. Het ging om een meubelzaak met daaraan verbonden een restauratieatelier waar oude kasten en andere meubelstukken werden opgeknapt. "Aanvankelijk leek de situatie helder. De man benadrukte tijdens de gesprekken sterk het belang van zijn status als ondernemer. Hij presenteerde zichzelf dus als de ondernemer en zo werd hij ook door iedereen gezien. Voor een jurist of adviseur ligt het dan ook voor de hand dit verhaal te volgen: de man als ondernemer, de vrouw als ondersteunende kracht op de achtergrond."

Door te luisteren werd echter gaandeweg een ander beeld zichtbaar. Het bleek dat de vrouw feitelijk degene was die de onderneming droeg, terwijl de man vooral sprak over zijn plezier in het restaureren van meubels. Het benoemen van deze realiteit leidde aanvankelijk tot boosheid en spanning bij de man; het was duidelijk dat er iets wezenlijks werd geraakt.

"Maar ook op de vrouw had het benoemen van deze dynamiek een groot effect. Zij voelde zich voor het eerst echt gehoord en erkend in haar rol." Twee weken later kwamen partijen opnieuw samen. "De man gaf aan dankbaar te zijn. Hij erkende dat zijn behoefte aan de status van ondernemer hem lange tijd had gestuurd, terwijl de werkelijkheid anders lag."

Uiteindelijk leidde dit inzicht tot een duurzame oplossing. De vrouw zette het bedrijf voort, terwijl de man koos voor het restauratiewerk. Hun huwelijksrelatie eindigde, maar er bleef een werkbare zakelijke relatie bestaan.

“Dit is voor mij hét voorbeeld van het verschil tussen juridisch denken en mediation: zonder actief luisteren was deze uitkomst nooit bereikt.”

Welke trends of veranderingen in juridische mediation verwacht je de komende jaren?

Volgens Fred groeit de behoefte aan meer dan alleen juridische oplossingen. “Mensen zoeken verbinding, begrip en duurzame afspraken.” Legal mediation speelt hierop in door recht, communicatie en psychologie te combineren.

Omdat legal mediation zal groeien en juristen zullen realiseren dat ze zonder deze vaardigheden hun werk niet kunnen doen en dat ze ook deze werkwijze over zullen gaan nemen.

Hij verwacht verdere professionalisering en groei, met name in complexe zaken zoals familieconflicten en erfenissen. “De mediator durft het juridische kader pas aan het einde in te zetten. Dat vraagt lef, maar vooral een stevige basis in communicatieve vaardigheden.”

“Wie daarop wil anticiperen, moet investeren in die vaardigheden en bereid zijn zijn rol opnieuw te definiëren: van adviserend naar faciliterend.”

Hoe kies je de juiste executeur?

Tue, 03 Feb 2026 19:29:38 GMT

Hoe kies je de juiste executeur?

Veel mensen kiezen ervoor een executeur te benoemen in hun testament. Hij of zij zorgt voor de afwikkeling van je nalatenschap. Vaak is het een van de kinderen, of de kinderen gezamenlijk. Regelmatig wordt ook een externe executeur benoemd, met het idee dat een onafhankelijk persoon de nalatenschap zonder gedoe kan afhandelen. Maar daarmee geef je wel alle regie uit handen aan een buitenstaander. Waar moet je opletten bij de benoeming van een executeur?

De methodiek van Premarital Mediation

Thu, 11 Dec 2025 08:54:12 GMT

Van verhaal naar overeenkomst. De methodiek van Premarital Mediation

Wie het huwelijk uitsluitend beschouwt als een romantische verbintenis, ziet een belangrijk deel van de werkelijkheid over het hoofd: het huwelijk is óók een juridische, economische en sociale samenwerking. In premarital mediation begeleiden we partners om juist op die drie niveaus bewust vorm te geven aan hun toekomstige samenzijn. Daarmee verschuift de aandacht van het oplossen van conflicten naar het voorkómen ervan – een gedachte die centraal stond in het werk van prof. G.P. Hoefnagels, van wie het boek Gelukkig Getrouwd, Gelukkig Gescheiden nog altijd de methodische basis vormt.

Door: dr. mr. Fred Schonewille

Van scheidingsfocus naar preventieve kracht

In de afgelopen decennia richtte de mediationpraktijk zich vooral op conflictbemiddeling nadat problemen zich al hebben voorgedaan, met name bij echtscheidingen. Premarital mediation biedt een fundamenteel andere invalshoek. Het is geen noodvoorziening tijdens een crisis, maar een stevige fundering vóórdat partners gezamenlijk gaan bouwen.

In mijn praktijk zie ik telkens weer hoe waardevol het is wanneer partners – juist in een periode waarin liefde, verwachtingen en dromen samenkomen – de tijd nemen om de vormgeving van hun relatie te bespreken. Niet vanuit wantrouwen of risicobeheersing, maar vanuit vertrouwen, autonomie en bewustzijn.

Het verhaal van partners als uitgangspunt

Kenmerkend voor de Methode Hoefnagels is dat het verhaal van de partners centraal staat. Hun gedeelde geschiedenis, toekomstplannen, zorgen en verwachtingen vormen geen bijzaak, maar de kern van de considerans: de inleidende passage die later onderdeel wordt van de overeenkomst.

Dat verhaal wordt vervolgens verbonden aan het Ehetyp: het concrete type relatie of huwelijk dat de partners voor ogen hebben. Daarbij kan worden gedacht aan thema’s als:

financiële verbondenheid of financiële zelfstandigheid,
rolverdeling binnen gezin en werk,
het vinden van een evenwicht tussen ouderschap en economische realiteit,
uitgangspunten bij onverwachte situaties zoals ziekte, inkomensdaling of verhuizing.

Door dit Ehetyp zorgvuldig te verkennen, ontstaat een overeenkomst die niet technocratisch of abstract is, maar werkelijk aansluit bij de unieke samenwerking die deze twee mensen aangaan.

De preventieve waarde van duidelijke afspraken

Bij premarital mediation staat het proces centraal: partners begrijpen waarom zij bepaalde keuzes maken, wat leidt tot een maatwerkovereenkomst, zoals huwelijkse voorwaarden, partnerschapsvoorwaarden of een samenlevingsovereenkomst. Daardoor wordt naleving niet ervaren als een last, maar als een logisch gevolg van de gezamenlijke visie. Bovendien is het bewustzijn van wat precies is afgesproken aanzienlijk groter.

Een onderdeel van het proces is bijvoorbeeld de zogenoemde Bussemakerclausule, waarin afspraken worden gemaakt over de balans tussen ouderschap, zorg en inkomen. Dergelijke bepalingen voorkomen dat één van de partners in de toekomst financieel kwetsbaar wordt door keuzes die gezamenlijk zijn gemaakt.

Bent u geïnteresseerd in dit onderwerp? Lees hier meer over de juridische dimensie van premarital mediation >

Samenwerking met notarissen

De premarital mediator kan zelf de huwelijkse voorwaarden opstellen, maar vaak wordt samengewerkt met een notaris. De mediator stelt samen met de partners de considerans op, waarna de notaris de verdere juridische uitwerking verzorgt.

In deze samenwerkingsvorm begeleidt de mediator het proces en helpt partners hun Ehetyp te verwoorden; de notaris zorgt voor de juridische vertaling en borging. Deze samenwerking versterkt zowel de kwaliteit van het gesprek als van het uiteindelijke document.

Een investering in een duurzame relatie

Premarital mediation is ook een juridisch proces, maar in de eerste plaats een relationele investering. Partners krijgen helderheid, rust en vertrouwen – niet omdat problemen nooit zullen ontstaan, maar omdat zij weten dat hun afspraken recht doen aan wie zij samen willen zijn. Dat maakt deze vorm van mediation tot een van de meest hoopvolle en constructieve interventies binnen het familie- en relatievermogensrecht.

De juridische dimensie van premarital mediation

Thu, 11 Dec 2025 08:52:05 GMT

De juridische dimensie van premarital mediation

Wie regelmatig echtscheidingen begeleidt, weet: conflicten over huwelijkse voorwaarden, vermogensverdeling of alimentatie ontstaan zelden plotseling. Ze vinden hun oorsprong vaak in jarenlange onduidelijkheid, stilzwijgende aannames of afspraken die nooit expliciet zijn gemaakt. Premarital mediation doorbreekt dit patroon door partners vóór het huwelijk te helpen hun verwachtingen uit te spreken, de juridische kaders te verhelderen en deze in lijn te brengen met hun wensen. Daardoor ontstaat niet alleen juridische zekerheid, maar ook relationele stevigheid.

Waarom juridische helderheid onmisbaar is

Een huwelijk is juridisch gezien een uitgebreid contractueel stelsel. Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek regelt onder meer:

het huwelijksvermogensregime (gemeenschap van goederen, koude uitsluiting, verrekenbedingen),
alimentatieverplichtingen,
ouderlijk gezag,
pensioenrechten,
afspraken rondom onderneming en privévermogen.

Deze regelingen grijpen diep in op het leven van partners. In de praktijk zie ik dat onwetendheid over deze juridische gevolgen vaak leidt tot teleurstelling, ongelijkheid en langdurige conflicten. Premarital mediation biedt een krachtig alternatief: partners nemen bewust regie, nog vóórdat de wettelijke standaardregeling automatisch van toepassing wordt. Hierdoor ontstaat niet alleen duidelijkheid, maar ook een grotere kans op wederzijds begrip en duurzame afspraken.

Het Ehetyp juridisch vertaald

Het door partners en de mediator vastgestelde Ehetyp vormt de basis voor de juridische uitwerking. Het kan worden vertaald naar:

het type huwelijksgoederenregime,
afspraken over zorg, inkomen en compensatie bij ongelijke rolverdeling,
periodieke of finale verrekenbedingen,
afspraken over ondernemingen (waaronder DGA-specifieke risico’s),
bescherming van privé- of familievermogen, bijvoorbeeld bij familiebedrijven.

Voor ondernemers en hun partners is dit van bijzonder belang, omdat een huwelijk zonder duidelijke afspraken directe gevolgen kan hebben voor waarde, zeggenschap en continuïteit van de onderneming.

Ook in andere gezinsvormen kan het vaststellen van het Ehetyp van belang zijn. In eerste huwelijken leven vaak belangrijke vragen: Wie neemt bijvoorbeeld minder werk op zich wanneer er kinderen komen? Wat gebeurt er als inkomens uit elkaar gaan lopen doordat één van beiden minder werkt? En hoe zorg je dat verwachtingen hierover tijdig en eerlijk worden uitgesproken?

In samengestelde gezinnen spelen weer heel andere vraagstukken. Hoe geef je vorm aan een gezin waarin twee bestaande gezinsculturen samenkomen? Kinderen brengen hun eigen ritmes, gewoontes en behoeften mee, en ook ouders nemen waarden en patronen mee uit eerdere relaties. Premarital mediation helpt om deze verschillen bespreekbaar te maken en in afspraken te verankeren, zodat er een stevige basis ontstaat voor het nieuwe gezinsverband.

De Bussemakerclausule: het borgen van verwachtingen rond werk en ouderschap

Premarital mediation helpt partners dus om verwachtingen, rollen en verantwoordelijkheden te verhelderen. De inzichten die tijdens het proces ontstaan, worden samengebracht in de considerans. Vanuit die overwegingen kan de zogenoemde Bussemakerclausule worden opgesteld: een bepaling waarin de uitgesproken verwachtingen van partners over de verdeling van werk, zorg, inkomen en compensatie worden samengevat. De clausule vormt daarmee een praktische én juridisch solide weerslag van wat partners belangrijk vinden én willen waarmaken.

De bijdrage van premarital mediation aan maatwerkafspraken

Premarital mediation biedt een extra laag. Partners doorlopen samen een diepgaand proces voordat juridische keuzes worden vastgelegd. Dit proces leidt tot:

een bewust vormgegeven huwelijk dat aansluit bij ieders waarden en verwachtingen,
open gesprekken waarin partners zich gehoord en serieus genomen voelen,
beter geïnformeerde besluitvorming,
scherper geformuleerde en beter uitvoerbare juridische voorwaarden,
minder risico op strijd over interpretatie,
grotere nalevingsbereidheid door gedeeld eigenaarschap.

Kortom: het mediationproces versterkt de relatie én verhoogt de kwaliteit van de juridische afspraken.

Van afspraken naar juridische borging

De mediator begeleidt inhoud en proces; de jurist (vaak advocaat of notaris) zorgt voor correcte formulering en rechtsgeldige verankering. Denk aan:

de notariële akte voor huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden,
begeleiding bij het opstellen van een samenlevingscontract,
toetsing op uitvoerbaarheid, afdwingbaarheid en consistentie,
verankering van considerans en Ehetyp in de overeenkomst.

Deze symbiose tussen mediationproces en juridische professionaliteit maakt premarital mediation uniek: het juridische document sluit precies aan bij wat partners verwachten en bedoeld hebben.

Conclusie

Premarital mediation is niet slechts een gesprek over verwachtingen, en ook niet slechts het opstellen van juridische documenten. Het is een integraal proces waarin partners:

hun relatie bewust vormgeven,
juridische duidelijkheid verkrijgen,
en afspraken vastleggen die toekomstbestendig, eerlijk en uitvoerbaar zijn.

Voor juristen en mediators biedt het een krachtige methode om conflicten te voorkomen en relaties zowel juridisch als emotioneel duurzaam te ondersteunen.

Erfenissen in stiefgezinnen: een recept voor gedoe

Thu, 04 Dec 2025 12:58:31 GMT

Erfenissen in stiefgezinnen: een recept voor gedoe

Het artikel gaat over de problemen rondom erfenissen in samengestelde gezinnen. Wanneer ouders overlijden erven kinderen normaal gesproken. Maar wanneer een vader of moeder opnieuw trouwt, kan dat leiden tot complicaties. Er bestaat een risico dat kinderen lang op hun erfenis moeten wachten, of mogelijk zelfs minder krijgen, omdat de nieuwe partner rechten heeft op het vermogen. Hoe complexer de gezinssituatie, hoe groter de kans op conflicten en vertraging.

De oudste broer wil alles voor het zeggen hebben

Thu, 04 Dec 2025 12:48:52 GMT

De oudste broer wil alles voor het zeggen hebben

Oudste broer Johan regelde de financiën van de ouders. Nu zij zijn overleden, stelt hij voor hij regelt dat alle vijf de kinderen een cash bedrag erven. Maar zijn jongere broer wil openheid van zaken.

Is ex-man principieel en ziet hij af van de erfenis van €25.000?

Thu, 04 Dec 2025 12:48:45 GMT

Is ex-man principieel en ziet hij af van de erfenis van €25.000?

Haar moeder overleed toen Liesbeth en Henk nog getrouwd waren. Nu zijn ze gescheiden. Als Liesbeth grond van haar overleden vader wil verkopen, blijkt dat ze de opbrengst met haar ex moet delen.

Broer pakt steeds meer geld van dementerende moeder

Thu, 04 Dec 2025 12:45:51 GMT

Broer pakt steeds meer geld van dementerende moeder

In 1990 overlijdt de vader van de broers Henk* en Paul* plotseling. Hij is slechts 57 jaar oud en hij laat naast twee kinderen ook zijn echtgenote van 56 achter. Dankzij een testament dat vader 25 jaar eerder opstelde, hebben de broers recht op een deel van de erfenis, maar dat is alleen op papier. Voorlopig krijgen ze nog niets in handen, want de hele nalatenschap gaat eerst naar de moeder; de twee broers erven een vordering. Dat is een soort tegoedbon die ze pas kunnen verzilveren na het overlijden van moeder.

Zo kan zij gewoon in het huis blijven wonen en hoeft ze niet meteen af te rekenen. Maar de broers en de moeder leggen niet vast wat de erfenis op dat moment precies waard is. Waarom zou je ook? De verhoudingen zijn goed, het is zoals pa het wilde en het geld is bij ma in goede handen. Komt later wel.

Erft ex-man zijn deel van het huis 30 jaar na de scheiding?

Thu, 04 Dec 2025 12:40:31 GMT

Erft ex-man zijn deel van het huis 30 jaar na de scheiding?

Er zijn nooit heldere afspraken gemaakt, maar Jan wil 30 jaar na de scheiding alsnog de helft van de WOZ-waarde van het huis uitbetaald krijgen. En hij vraagt zich af wat er met het huis gebeurt als zijn ex overlijdt.

Dochter neemt geen genoegen aan kindsdeel

Thu, 04 Dec 2025 12:37:24 GMT

Dochter neemt geen genoegen aan kindsdeel

De stiefmoeder heeft de kinderen van haar overleden man hun erfdelen al gegeven, maar dochter Amy vertrouwt het niet. Ze wil persoonlijke e-mails en whatsappjes van haar vader zien.

Zoon zoekt oplossing voor familievete die al tien jaar duurt

Thu, 04 Dec 2025 12:33:13 GMT

Zoon zoekt oplossing voor familievete die al tien jaar duurt

Na een heftige ruzie over het familie bedrijf wil een man zijn ouders, zijn zus en zijn zwager nooit meer zien. En vice

versa. Tien jaar lang is er geen contact. Maar dan overlijdt de zus plotseling.

Moet vader het huis uit nu moeder alles naliet aan dochter?

Thu, 04 Dec 2025 12:33:11 GMT

Moet vader het huis uit nu moeder alles naliet aan dochter?

Een ernstig zieke vrouw gaat weg bij haar man en trekt bij haar dochter in. Als de vrouw overlijdt, blijkt haar dochter de

enige erfgenaam en dus eigenaar van de helft van het huis waar haar vader woont.

Nu wil de neef ineens wél erven

Thu, 04 Dec 2025 12:30:13 GMT

Nu wil de neef ineens wél erven

Als Monique overlijdt, weigert haar zoon Niels de erfenis. Die gaat nu naar Moniques moeder en zussen. Een paar

maanden later overlijdt de moeder. Vreemd genoeg wil Niels nu wél erven.

Ouders willen een van de drie kinderen onterven

Thu, 04 Dec 2025 12:28:17 GMT

Ouders willen een van de drie kinderen onterven

Waar het is misgegaan, weten ze niet. Met twee van de drie kinderen kunnen Henk en zijn vrouw prima

overweg, met een niet. Liefst zouden ze haar onterven en een van de zonen financieel helpen.

Vrouw onterft haar man en geeft alles aan eigen kind

Thu, 04 Dec 2025 12:25:41 GMT

Vrouw onterft haar man en geeft alles aan eigen kind

De vrouw van Peter is plotseling overleden. Buiten zijn weten om heeft zij tot zijn ontzetting al haar bezittingen nagelaten

aan haar dochter. Tussen haar en Peter is de verstandhouding nu flink verstoord.

The times they are a-changin

Mon, 03 Nov 2025 08:29:24 GMT

The times they are a-changin’

De familieovereenkomst als uitgangspunt van een eigentijds erfrecht; of: het afscheid van art. 4 Boek 4 BW

dr. mr. F. Schonewille

Een nieuw juridisch paradigma is noodzakelijk, gefundeerd op het rechtsbeginsel partijautonomie, dat gezamenlijk contracteren door families vooropstelt op basis van zorgvuldige begeleiding, communicatie, verbinding zoeken, samenwerking en het bereiken van evenwicht op de bovenstroom én de onderstroo\m. In dit artikel onderbouw ik deze stelling en betoog ik dat het bedoelde nieuwe paradigma verrassend eenvoudig kan worden gefaciliteerd door het schrappen van slechts één wetsartikel, te weten art. 4:4 BW.

Erfenisvakdag 2025

Mon, 20 Oct 2025 15:47:17 GMT

Erfenisvakdag 2025 “Meer, groter en complexer – Welkom in het nieuwe normaal van erven”

dr. mr. Fred Schonewille

Op 7 oktober 2025 vindt in Fort Voordorp (UNESCO-werelderfgoed, vlakbij Utrecht) de Erfenisvakdag 2025 plaats: hét congres voor iedere erfrechtjurist die voorbereid wil zijn op het nieuwe normaal van erven.

Het erfrecht verandert ingrijpend: vermogens worden groter, het aantal overlijdens neemt toe en familiaire verhoudingen zijn steeds ingewikkelder.

In het ochtendprogramma komen toonaangevende experts aan het woord over demografische ontwikkelingen (Jan Latten), de uitvoering en handhaving van de Erfbelasting (Liesbeth Meester), familiedynamiek bij nalatenschappen (Martin C. Euwema), en intergenerationele familiebanden (Else-Marie van den Eerenbeemt).

's-Middags staat in een Lagerhuisdebat de vraag centraal hoe de gezamenlijke erfrechtprofessionals de nu snel komende grote toename van complexe nalatenschappen in goede banen kunnen leiden, in het belang van de betrokken families. Aan de hand van drie stellingen - en onder professionele leiding van het Het Debatbureau - gaan we proberen tot gezamenlijk gedragen oplossingen te komen, samen met collega’s en experts.

Na afloop ontvangt u het Erfenisvakdagcahier met bijdragen van de sprekers.

Waarom uitleg van een testament zo belangrijk is

Mon, 20 Oct 2025 15:42:03 GMT

Waarom uitleg van een testament zo belangrijk is

"Lees maar, er staat niet wat er staat"

dr. mr. Fred Schonewille

Wie een testament maakt, wil duidelijkheid scheppen. Geen onzekerheid voor de nabestaanden, geen ruzies binnen de familie. Op papier lijkt een testament dan ook vaak glashelder. Maar de praktijk leert iets anders: “Lees maar, er staat niet wat er staat”, dichtte Martinus Nijhoff al. Achter de woorden op papier gaat vaak een diepere bedoeling schuil – en juist die bedoeling bepaalt hoe een nalatenschap verdeeld moet worden.

In het erfrecht heet dat de uitleg van het testament. En die uitleg blijkt vaak doorslaggevend.

Het verhaal van Lies – broer of echtgenoot?

Neem het voorbeeld van Lies. Zij maakte in de jaren ’80 een testament waarin ze haar broer Bert aanwees als erfgenaam. Dat deed ze destijds vooral om te voorkomen dat haar ouders zouden erven. Maar toen zij in 2004 overleed, was de situatie compleet veranderd: ze had inmiddels al 24 jaar een gelukkig huwelijk achter de rug.

Op het eerste gezicht lijkt alles duidelijk: in het testament staat dat Bert erft. Toch besloot de rechter anders. Uit getuigenverklaringen bleek namelijk dat Lies dacht dat het nieuwe erfrecht automatisch haar echtgenoot tot erfgenaam maakte. Haar bedoeling was dus nooit dat Bert in alle omstandigheden haar nalatenschap zou krijgen. De Hoge Raad bevestigde dat oordeel: de echtgenoot erfde, niet de broer.

Een duidelijk voorbeeld van hoe belangrijk het is om niet alleen naar de letter, maar vooral ook naar de geest van een testament te kijken.

Wat zegt de wet?

Artikel 4:46 van het Burgerlijk Wetboek is daarbij leidend: bij uitleg van een uiterste wil moet niet alleen gekeken worden naar de woorden zelf, maar ook naar:

de verhoudingen die de erflater wilde regelen,

en de omstandigheden waaronder het testament is gemaakt.

Oftewel: een testament zonder context bestaat eigenlijk niet. Zelfs als de tekst ogenschijnlijk glashelder is, mag – en moet – uitleg plaatsvinden.

De rechter corrigeert

Een recente zaak onderstreepte dit nog eens. Een man liet zijn vermogen na aan de Stichting OMA of haar rechtsopvolger. Kort daarna werd OMA ontbonden en gingen de activiteiten over naar de Stichting Vrienden OMA. Na het overlijden claimden de neven en nichten de erfenis: OMA bestond niet meer, dus kwamen zij aan de beurt.

De rechtbank gaf hen aanvankelijk gelijk: de tekst was duidelijk, uitleg niet nodig. Maar het hof corrigeerde dat onmiddellijk. Want de bedoeling van de erflater was helder: hij wilde zijn vermogen aan een goed doel nalaten, niet aan familieleden met wie hij nauwelijks contact had. De Vriendenstichting erfde dus alsnog.

Het laat zien dat de rechter steeds nadrukkelijker kijkt naar de vraag: wat wilde de erflater écht?

De twee dimensies van partijautonomie

Hier komt een belangrijk spanningsveld om de hoek kijken: partijautonomie. Dat begrip kent twee dimensies:

De autonomie van de erflater – hij of zij bepaalt wat er na overlijden gebeurt.

De autonomie van de erfgenamen – zij zijn degenen die verder moeten leven met de gevolgen.

Wanneer de erflater heel duidelijk is – bijvoorbeeld via een uitgebreide toelichting in het testament – is er weinig ruimte voor de erfgenamen om de inhoud anders uit te leggen. Maar hoe minder duidelijk de erflater is, hoe meer ruimte er ontstaat voor de erfgenamen om via uitleg tot een evenwichtige oplossing te komen.

Een testament zonder toelichting kan dan voelen als een lege huls: nabestaanden moeten zelf invullen wat de overledene bedoeld zou hebben.

Meer lezen over dit onderwerp? Fred Schonewille publiceerde het artikel ‘Uitleg van het (wettelijk) testament: twee dimensies van partijautonomie’ in Tijdschrift Conflicthantering.

De bom in de familie

In samengestelde gezinnen komt dat pijnlijk naar voren. Denk aan een vader die vlak voor zijn dood tegen zijn kinderen zegt dat hij “goed voor hen gezorgd heeft”. Na zijn overlijden blijkt echter dat hij een klassiek vruchtgebruiktestament heeft opgesteld waarin zijn tweede echtgenote vrijwel alle zeggenschap krijgt. De kinderen voelen zich verraden, wantrouwen de stiefmoeder en verliezen ook hun warme herinneringen aan hun vader.

Niet de tekst van het testament, maar het ontbreken van uitleg of een persoonlijke toelichting vormt dan de kiem van familieruzies.

Het ‘wettelijk testament’

En wat als iemand helemaal geen testament maakt? Dan treedt het erfrecht automatisch in werking. Juristen spreken wel van het wettelijk testament: een soort “staatstestament” dat bepaalt wie erfgenamen zijn.

Maar ook hier kan uitleg nodig zijn. Misschien heeft iemand bewust geen testament gemaakt omdat hij vond dat de wet goed genoeg was. Of misschien dacht hij dat bepaalde regels automatisch golden, terwijl dat juridisch niet zo was. Ook dan kan het zinvol zijn te kijken naar wat de overledene voor ogen had.

Mediation als sleutel

Omdat uitleg vaak raakt aan emoties, herinneringen en familiedynamiek, is mediation een krachtig instrument. Mediation biedt een veilige omgeving waarin niet alleen de juridische feiten (bovenstroom), maar ook de gevoelens en relaties (onderstroom) aandacht krijgen.

Door samen tot een vaststellingsovereenkomst te komen, behouden erfgenamen niet alleen zeggenschap, maar wordt ook de kans vergroot dat de familiebanden behouden blijven. In tegenstelling tot een rechterlijke uitspraak kan mediation leiden tot een rijkere, meer gedragen oplossing.

Naar een nieuwe mindset

De les is duidelijk: uitleg van een testament is geen noodgreep, geen uitzondering. Het is de logische eerste stap bij de afwikkeling van een nalatenschap. Een testament kan alleen met context worden begrepen en die context zou uiteraard het beste al in het testament verwoord kunnen worden.

Daarom pleiten steeds meer deskundigen voor het standaard opnemen in elk testament van een considerans - een toelichting waarin de erflater zijn in het testament vastgelegde keuzes zelf uitlegt. Daarnaast zou in elk testament een vredesclausule moeten worden opgenomen. Een vredesclausule zet de familie direct op het spoor van mediation: het geeft erfgenamen expliciet de ruimte om bij onenigheid of onvrede het gesprek met elkaar aan te gaan binnen de veilige context van mediation en gezamenlijk tot een oplossing te komen. Daarmee wordt niet alleen de wil van de erflater gerespecteerd, maar krijgen ook erfgenamen de kans om in vrede verder te gaan.

Want uiteindelijk is de grootste erfenis die een familie kan nalaten niet geld of goederen, maar vrede.

Een testament zonder uitleg is vragen om problemen. Heldere toelichting, oog voor context en ruimte voor een vredesclausule maken het verschil tussen een familieruzie en een nalatenschap die recht doet aan ieders belangen.

Symposium Actie!? Tijdschrift Conflicthantering

Mon, 20 Oct 2025 15:20:50 GMT

Symposium Actie!? Tijdschrift Conflicthantering

dr. mr. Fred Schonewille

Hoe blijf je in gesprek als meningen verharden en de kloof groeit? Hoe noodzakelijk is actie in een samenleving waarin iedereen zijn eigen waarheid heeft? Deze vragen staan centraal in het themanummer “Actie!?” van Tijdschrift Conflicthantering.

Op 15 november 2024 organiseert de redactie samen met Wolters Kluwer Legal & Regulatory Nederland Kluwer en de NMv - Nederlandse Mediatorsvereniging een symposium om hierover in gesprek te gaan met onze auteurs én lezers.

We gaan zoeken naar manieren om constructieve dialogen te voeren over de thema’s die onze samenleving nu verdelen. Ook hebben we de ambitie om tot een methode te komen die breed kan worden gebruikt in de samenleving.

Met sprekers Ahmed Marcouch, Hannah Prins, Lammert Kamphuis, Roos Vonk, Marjan Slob als dagvoorzitter en een dynamisch programma belooft het een inspirerende interactieve middag te worden!

�� Datum: 15 november 2024, 13.00 - 17.00

�� Locatie: Paushuize, Utrecht

�� Voor wie: beleidsmakers, bestuurders, leindinggevenden, wetenschappers, opiniemakers en geïnteresseerden

Meld je aan en ontdek samen met ons de kracht van dialoog in tijden van polarisatie!

#conflicthantering #dialoog #symposium #samenleving #actie

tweede Tijdschrift Conflicthantering Symposium

Mon, 20 Oct 2025 15:15:02 GMT

Tweede Tijdschrift Conflicthantering Symposium

Op vrijdagmiddag 15 november vindt het tweede Tijdschrift Conflicthantering Symposium plaats, georganiseerd door de redactie in samenwerking met Wolters Kluwer en de NMv - Nederlandse Mediatorsvereniging.

Het thema is ��!? en sprekers Ahmed Marcouch, Lammert Kamphuis, Hannah Prins en Roos Vonk zullen in een dynamisch en interactief programma ieder hun visie met ons delen onder leiding van dagvoorzitter en Denker des Vaderlands Marjan Slob.

Erfenisvakdag 2024

Mon, 20 Oct 2025 15:13:07 GMT

Erfenisvakdag 2024

dr. mr. Fred Schonewille

Op 8 oktober vindt de Erfenisvakdag 2024 plaats in Fort Voordorp te Utrecht: het grootste - en interdisciplinaire - congres gewijd aan nalaten en erven in Nederland, georganiseerd door Allesovererven en de Stichting Nalatenschapsmediation.

Het thema dat centraal zal staan is:

�� , �� ?

Lucienne van der Geld, Dennis Weewer (LL.M), Aniel Autar, Sander Baetens, Pauline Hentenaar-Polderman, Joe van Anken, Rieneke Stelma-Roorda, Kees van de Streek, Annette M van Riemsdijk, Pasco Coppens en Iris Brik FFP CFP zullen gezamenlijk in een dynamische en interactieve presentatie een antwoord geven, ieder vanuit het perspectief van de eigen professie; ik mag namens de Stichting Nalatenschapsmediation de dagvoorzitter zijn.

Roos Vonk zal haar licht laten schijnen op het thema vanuit een geheel andere invalshoek, gebaseerd op haar recente boek:

��

U kunt zich nog inschrijven via: www.erfenisvakdag.nl

Nieuwe beslissing van de Hoge Raad

Mon, 20 Oct 2025 15:11:12 GMT

Nieuwe beslissing van de Hoge Raad

dr. mr. Fred Schonewille

De Hoge Raad heeft vandaag een arrest gewezen over de uitleg van een mediationclausule. Hieruit wordt duidelijk dat een zorgvuldige en scherpe redactie van deze clausule in overeenkomsten essentieel is.

Zie in dit verband Tijdschrift Conflicthantering 2022/4, p. 24-32 met daarin een voorbeeld van een zorgvuldig geredigeerde mediationclausule.

Grote winst is dat de Hoge Raad vindt dat het vrijwillige karakter dat aan mediation wordt toegekend niet in de weg staat aan de verplichting tot mediation op basis van een mediationclausule die daartoe strekt.

Uit het persbericht van de Hoge Raad:

De Hoge Raad oordeelt dat de inhoud van een mediationclausule in een overeenkomst moet worden vastgesteld door uitleg van die clausule. Daarbij komt het aan op de betekenis die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan de mediationclausule mochten toekennen en op dat wat zij redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Een mediationclausule kan een niet-verplichtend karakter hebben. Ook is mogelijk dat een mediationclausule partijen verplicht tot mediation voordat zij bij de rechter (of in arbitrage) een procedure beginnen. Het karakter van mediation staat aan een zodanige uitleg niet in de weg.

Tijdschrift Conflicthantering 'Actie'

Mon, 20 Oct 2025 15:06:51 GMT

Tijdschrift Conflicthantering 'Actie'

dr. mr. Fred Schonewille

Aflevering 2024/2 van Tijdschrift Conflicthantering is deze week verschenen met als thema Actie!?

Met de keuze voor het thema Actie!? hebben we als redactie de ambitie om te proberen bouwstenen te verzamelen voor een methode om op constructieve wijze een dialoog te voeren over thema’s die in de samenleving van nu aanleiding geven tot actie(voering) en vervolgens vaak leiden tot polarisatie en daarmee tot conflicten. Dat doen we mede op basis van de opvattingen van voor deze aflevering geïnterviewde personen.

De bekende sociaal psycholoog Jonathan Haidt stelt dat als het gaat om polarisatie, het kernpunt is dat we onze eigen overtuigingen – waarom we geloven wat we geloven – niet bevragen maar liever concluderen dat de ander die niet gelooft wat wij geloven, dom, onwetend of slecht is. Haidt meent dat het daarom noodzakelijk is dat we stil gaan staan bij onze intuïties en emoties – en bij het kuddedier in onszelf –, nu uit onderzoek is gebleken dat deze voorafgaan aan het denken en dit aansturen. We steken als mensen zo in elkaar dat we redenen bedenken om anderen ervan te overtuigen dat we gelijk hebben en we denken niet na over de vraag of de emotie die zich onmiddellijk in ons aandient ook waar is. Volgens Haidt verklaart dit mechanisme waarom het niet mogelijk is iemand met argumenten te overtuigen als het gaat om een morele kwestie of om een kwestie die de identiteit van de groep raakt waartoe iemand behoort. Haidt noemt dit fenomeen tribal psychology.

Bart Brandsma – die we in TC 2020/1 uitvoerig aan het woord lieten – houdt in een recente podcast van De Correspondent een vurig pleidooi voor het vasthouden van de middenpositie en, daarmee samenhangend, het zo lang mogelijk uitstellen van een oordeel. Hiermee sluit hij naadloos aan bij Haidts ideaal van de committed centrist en is de link met mediation en de mediator direct helder: de mediator is de man of vrouw in het midden die geen oordeel heeft, partijen vraagt hun oordeel op te schorten of uit te stellen en probeert hen te laten ontdekken, of scherper in te zien, wat hun drijfveren en motieven zijn.

We hebben voor deze editie het voorrecht gehad om filosoof Lammert Kamphuis en journalist Sheila S. te interviewen, beiden vooraanstaande denkers over ons thema. Zij hebben ons zeer geïnspireerd en we hopen dat dit eveneens uw ervaring zal zijn na het lezen van deze bijdragen.

Ook hebben beiden enkele van de hiervoor bedoelde bouwstenen aangeleverd. Helaas bleek het niet mogelijk tijdig een gesprek te plannen met burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem; dat vraaggesprek zult u aantreffen in het volgende nummer.

Verrast door topdocent Else Marie van den Eerenbeemt

Mon, 20 Oct 2025 15:00:02 GMT

Verrast door topdocent Else Marie van den Eerenbeemt

dr. mr. Fred Schonewille

Bij de start van de laatste dag van onze specialisatieopleiding Nalatenschapsmediation werd ik gisteren verrast door topdocent Else Marie van den Eerenbeemt doordat ze mij het eerste exemplaar van haar nieuwe boek 'Liefde, Leed, Loyaliteit Door het oog van de familie' aanbood.

Dit boek geeft een zeer goede beschrijving van wat er speelt in de onderstroom van families en is een uitstekend handboek voor nalatenschapsmediators.

Veel dank Else Marie, ook voor de geweldige opleidingsdag!

Mediationclausule bindt partijen in de visie van AG Ruth De Bock

Mon, 20 Oct 2025 14:57:27 GMT

Mediationclausule bindt partijen in de visie van AG Ruth De Bock

dr. m r. Fred Schonewille

Dit is dan naar zeer valt te hopen eindelijk de breuk met de onjuiste gedachte die tot op heden wordt gevolgd in de Nederlandse rechtspraak dat een mediationclausule niet bindend zou zijn omdat mediation zozeer door vrijwilligheid zou worden gekenmerkt dat je als partij bij een overeenkomst waarvan een mediationclausule onderdeel uitmaakt, de desbetreffende procesafspraak zonder problemen kunt breken.

Omdat de AG heel duidelijk is citeer ik hier haar overwegingen in samengevatte vorm uit het persbericht van de Hoge Raad:

Volgens de AG is een afspraak tussen professionele partijen om eerst mediation te proberen voordat een procedure bij een arbiter aanhangig wordt gemaakt (dus een mediationclausule waarin mediation als voorportaal voor een arbitrale procedure is geformuleerd), juridisch bindend.

Als een partij zich niet houdt aan zo’n mediationclausule en de wederpartij op dit punt verweer voert, moet de arbiter de procedure aanhouden totdat partijen alsnog de mediationclausule zijn nagekomen.

Volgens de AG geldt dit niet alleen voor een arbitrale procedure, maar ook voor een rechterlijke procedure. Dus ook als partijen hebben afgesproken om eerst mediation te proberen voordat een procedure bij de rechter kan worden aangespannen, is zo’n afspraak (in beginsel) bindend.

Volgens de AG geldt dit niet alleen voor professionele partijen, maar kunnen ook particulieren een dergelijke afspraak maken. Ook dan is de mediationclausule in beginsel bindend.

Het bindende karakter van mediationclausules is volgens de AG in lijn met de stand in het Europese recht. Ook sluit deze benadering aan bij internationale bronnen en bij het oordeel hierover van rechterlijke colleges in de ons omringende landen.

Dat een mediationclausule een bindend karakter heeft, onderstreept ook het sterk toegenomen belang dat in de rechtspraktijk aan mediation (als een manier van buitengerechtelijke geschilbeslechting) wordt toegekend. Dat geldt zowel in Nederland, in de Europese Unie als in een ruime internationale context.

Dit zijn volgens de AG alle belangrijke argumenten om ook in het Nederlandse recht ervan uit te gaan dat als partijen een overeengekomen mediationclausule niet hebben nageleefd, de rechter of arbiter de procedure aanhoudt totdat aan die clausule is voldaan en partijen alsnog hebben geprobeerd om via mediation hun geschil op te lossen. Niet-ontvankelijkheid of onbevoegdheid zouden te zware sancties zijn.

Twintig gouden regels na 20 jaar nieuw erfrecht

Mon, 20 Oct 2025 14:55:40 GMT

Twintig gouden regels na 20 jaar nieuw erfrecht

dr. mr. Fred Sc honewille

Marije de Rooij-Stevenhaagen en ik schreven een artikel naar aanleiding van het thema van de Erfenisvakdag 2023: twintig gouden regels na 20 jaar nieuw erfrecht. We benoemen hierin de problemen die we als nalatenschapsmediators in de praktijk veel zien en doen aanbevelingen voor aanpassingen van het erfrecht die we binnenkort samen met anderen ook wetenschappelijk zullen uitwerken en publiceren.

Op 17 januari 2024 verscheen een opiniestuk van Alles over Erven in De Telegraaf.

dr. mr. Fred Schonewille en Marije de Rooij-Stevenhaagen pleiten in dit artikel voor een modern erfrecht dat aansluit bij mens en maatschappij, met een aantal fundamentele wijzigingen van het huidige erfrecht:

- opnemen in de wet van de mogelijkheid van een erfovereenkomst tussen erflater en erfgenamen;

- legitieme portie beperken tot een maximumleeftijd van 21 jaar, gekoppeld aan de wettelijke onderhoudsplicht van ouders;

- aanpassing van de regeling rond de aanvaarding van een erfenis: maak kinderen niet als standaard aansprakelijk voor schulden van hun ouders;

- deformalisering van het erfprocesrecht en stimuleren van andere vormen van conflictoplossing, zoals mediation.

De suggesties voor deze wijzigingen maken deel uit van (meer dan) ‘20 gouden regels na 20 jaar nieuw erfrecht’, samengesteld rondom de Erfenisvakdag op 10 oktober 2023. Op deze dag deelden sprekers uit alle verschillende disciplines rond erven en nalaten hun bijdrage rond dit thema met zo’n 200 professionals. Samen kozen zij de belangrijkste tips rond de tekortkomingen van het huidige erfrecht. De tips aan de wetgever zijn benoemd in het artikel in De Telegraaf, de tips aan mensen die nadenken over hun nalatenschap of juist iets erven zijn te vinden in een artikel in het Alles over Erven magazine van november 2023. Zie ook: https://lnkd.in/egfGCwBj

De (meer dan) 20 gouden regels na 20 jaar nieuw erfrecht kwamen tot stand aan de hand van de bijdragen van de volgende sprekers op de Erfenisvakdag: Tim Fluitman, Lucienne van der Geld, Rene de Haas en Priska Voskuil - van Dijk, Eric de Jong, Annette M van Riemsdijk, Rik Smit, Peter Veltman, Petra Knoppers en Wilbert Kolkman.

Tijdschrift Conflicthantering 'Visie'

Mon, 20 Oct 2025 14:48:45 GMT

Tijdschrift Conflicthantering 'Visie'

F otocredit John van Hamond

dr. mr. Fred Schonewille

Onlangs hebben Henneke Brink en ik onze minister van Rechtsbescherming Franc Weerwind geïnterviewd voor aflevering 2023/5 van Tijdschrift Conflicthantering die gewijd zal zijn aan het thema Visie.

In dit vraaggesprek geeft de minister zijn visie op de positie van mediation in het rechtsbestel - mede naar aanleiding van zijn recente brief over de motie Ellian/Knops uit 2022 - en stelt hij dat deze methode van conflicthantering daarbinnen inmiddels een volwaardige plaats heeft ingenomen, naast rechtspraak. Ook geeft hij meer duidelijkheid over hoe hij een nationaal mediatorsregister vorm wil gaan geven.

We werken hard aan een volwaardige digitale presentie van Tijdschrift Conflicthantering en hopen die in het eerste half jaar van 2024 te kunnen realiseren. Tot die tijd gaan we vaker voorpublicaties plaatsen. TC is overigens digitaal wel beschikbaar in de Navigator van uitgever Wolters Kluwer Legal & Regulatory Nederland.

Een goed gesprek…. over huwelijkse voorwaarden!

Mon, 20 Oct 2025 14:44:04 GMT

Een goed gesprek…. over huwelijkse voorwaarden!

dr. mr. Fred Schonewille

Benieuwd naar wat #fiscalisten, #juristen/advocaten en #mediators op het gebied van het adviseren aan families en vermogende particulieren bindt? Wij kwamen op tal van onderwerpen die we – ieder vanuit onze eigen expertise – met elkaar bespreken in relatie tot hashtag#dga hashtag#families en hashtag#familiebedrijven.

In deze (eerste) editie van “Een goed gesprek over…” praten Tim Backx, Rudolf Janssen, Cindy van de Luijtgaarden en ik over het belang van het tijdig, regelmatig en in een veilige setting voeren van een goed gesprek over huwelijkse voorwaarden.

Onze conclusie? Daar waar ratio, emotie èn financiële belangen samenkomen, is het faciliteren van een goed en veilig gesprek de sleutel tot een passende en geheel op maat gesneden uitkomst. Uiteraard is er vervolgens ook ruimte voor de juridische en fiscale context.

Erfenisvakdag 2023

Mon, 20 Oct 2025 14:39:04 GMT

Erfenisvakdag 2023

dr. mr. Fred Schonewille

Afgelopen dinsdag mocht ik dagvoorzitter zijn van het grootste, multidisciplinaire congres op het terrein van erven en nalaten: de Erfenisvakdag.

De Erfenisvakdag 2023 vond plaats in een uitverkocht Fort Voordorp. 200 professionals - erfrechtadvocaten, (kandidaat-)notarissen, estate planners, nalatenschapsmediators, psychologen, wetenschappers, financials, collaboratieve practitioners en rechters - hebben stilgestaan bij het feit dat het huidige erfrecht 20 jaar geleden werd ingevoerd en hebben met elkaar besproken welke gouden regels geformuleerd zouden kunnen worden om te voorzien in de vele tekortkomingen van dit wettelijk erfrecht.

Waar we aanvankelijk mikten op 20 gouden regels, zijn we geëindigd met maar liefst 46 gouden regels! Dit hoge aantal maakt duidelijk dat de wetgever snel aan de slag moet om het erfrecht ingrijpend te wijzigen teneinde het aan te laten sluiten bij de behoeften, wensen en zorgen die in de samenleving bestaan.

De rode draad die duidelijk zichtbaar werd in de bijdragen van de sprekers Wilbert Kolkman, Tim Fluitman, Eric de Jong, Lucienne van der Geld, Annette M van Riemsdijk, Rik Smit, Peter Veltman, Petra Knoppers, Rene de Haas, Priska Voskuil - van Dijk - en special guest Else-Marie van den Eerenbeemt - was dat het erfrecht gedeformaliseerd moet worden, dat de mens centraal moet staan en niet het systeem en de regels en dat er alles aan moet worden gedaan om te voorkomen dat een nalatenschap leidt tot spanningen, ruzie en escalatie binnen families.

Mijn conclusie is dat nalatenschappen moeten worden afgewikkeld door de familie en de verschillende - samenwerkende - professionals, in een veilige setting, waarbij waar nodig wordt gede-escaleerd, ieders stem wordt gehoord, waar de familie eigen keuzen kan maken en niet gehinderd wordt door wettelijke regels en het eindresultaat door alle betrokken partijen wordt gedragen.

Oscar Hefting van de New Holland Foundation verzorgde het intermezzo met een boeiende bijdrage over Cultureel Erfgoed: een geschiedenis in vogelvlucht van de Nederlandse forten, in ons land èn overzee.

De Erfenisvakdag wordt georganiseerd door de Stichting Nalatenschapsmediation in nauwe samenwerking met Allesovererven.nl, EPN, VEAN Vereniging Erfrecht Advocaten Nederland, Netwerk Notarissen, vFAS | Nederlandse vereniging Familie- en Erfrecht Advocaten Scheidingsmediators, NIP, VvCCP, NOVEX, FFP en VMN.

Tijdschrift Conflicthantering 'Besluitvorming'

Mon, 20 Oct 2025 14:35:31 GMT

Tijdschrift Conflicthantering 'Besluitvorming'

dr. mr. Fred Schonewille

Deze week is nummer 2023/3 van Tijdschrift Conflicthantering verschenen dat is gewijd aan het belangrijke thema besluitvorming. Henneke Brink en ik hadden het voorrecht voor deze aflevering professor Friedrich Glasl te interviewen die daarin besluitvorming vanuit psychologisch perspectief definieerde als het bereiken van overeenstemming op wils-, denk- en gevoelsniveau. Dank aan de collega's van de redactie voor hun inspanningen die tot dit wederom heel mooie nummer hebben geleid: Sandra van Noord, Tabitha van den Berg, Marc Simon Thomas, Sanne Schreurs, Dagmar Punter, Marion Uitslag, Maurits Jan Vink, Katalien Bollen en Henneke Brink!

De sprekers voor de Erfenisvakdag 2023 zijn bekend

Mon, 20 Oct 2025 14:30:26 GMT

De sprekers voor de Erfenisvakdag 2023 zijn bekend

dr. mr. Fred Schonewille

We vieren op 10 oktober aanstaande in Fort Voordorp dat het 'nieuwe' erfrecht 20 jaar bestaat. Maar wat is er eigenlijk te vieren? Het erfrecht heeft mooie kanten, maar kent helaas ook vele tekortkomingen en sluit vaak slecht aan bij de realiteit van burgers. Tijdens de Erfenisvakdag gaan we met elkaar daarom 20 gouden regels uitwerken die het erfrecht optimaal laten uitpakken in uw praktijk!

Sprekers uit de verschillende professies en specialistenorganisaties - die alle deel uitmaken van de Raad van Advies van de Stichting Nalatenschapsmediation - leveren ieder een bijdrage aan dit onderwerp vanuit hun respectieve invalshoeken. De sprekers zijn: Wilbert Kolkman (RUG), Eric de Jong (Novex), Lucienne van der Geld (Netwerk Notarissen), Rik Smit (FFP/CFP), Annette M van Riemsdijk (Stichting Nalatenschapsmediation), Irene van Noort (NIP), Rene de Haas en Priska Voskuil - van Dijk (VcCP), Tim Fluitman (VEAN), Peter Veltman (EPN) en Petra Knoppers (vFAS). En ik mag als dagvoorzitter een en ander in goede banen proberen te leiden.

Symposium Wolters Kluwe en de NMv

Mon, 20 Oct 2025 14:28:55 GMT

Symposium Wolters Kluwe en de NMv

dr. mr. Fre d Schonewille

Op 22 juni organiseert de redactie van Tijdschrift Conflicthantering een symposium, - in samenwerking met Wolters Kluwer en de NMv - Nederlandse Mediatorsvereniging - ter gelegenheid van het verschijnen van nummer 2023/2 van ons tijdschrift dat geheel is gewijd aan het actuele thema grensoverschrijdend gedrag. Regeringscommisaris Mariëtte Hamer is de gasthoofdredacteur van dit nummer en zij opent uiteraard ook het symposium. De andere sprekers zijn: Roxane van Iperen, Aukje Nauta, Max Wildschut, Wikke Monster en Diederik Diercks; het geheel staat onder leiding van Marjan Slob, denker des vaderlands.

Podcastaflevering 'Systeembenadering'

Mon, 20 Oct 2025 14:23:28 GMT

Podcastaflevering 'Systeembenadering'

Aflevering 8 van onze podcast �� gaat over de systeembenadering en we spreken hierover met Dr. Marijke Spanjersberg, een van de meest vooraanstaande systeempsychologen in Nederland.

Bezien vanuit het perspectief van de systeempsychologie is zowel een familie als een organisatie een zogenoemd systeem. Binnen een systeem bestaan wetmatigheden. Ook hebben mensen die deel uitmaken van een systeem daarbinnen veelal een vaste rol. In de systeembenadering wordt gekeken naar communicatie- en gedragspatronen binnen systemen; vaak zijn deze disfunctioneel en soms zelfs toxisch. Door methodisch te kijken naar wat zich tussen mensen in een systeem afspeelt als het gaat om communicatie en gedrag kan worden gewerkt aan het gezond maken van een systeem. Doordat een familiebedrijf per definitie twee systemen omvat – de familie en de onderneming – kan met het toepassen van de systeembenadering snel veel winst worden behaald.

Marijke Spanjersberg schreef hierover het boek Tussentaal dat onlangs is gepubliceerd. Het verschijnen van dit boek vormde voor Ineke Koele dr. en mij de directe aanleiding om in deze aflevering van onze podcast met haar in gesprek te gaan.

Ook deze aflevering is een illustratie bij ons uitgangspunt dat een cultuur van samenwerking, transparantie en regeneratie het moet opnemen tegen een cultuur van controle, privacy en dominantie. Wat macht is en wat onmacht, wordt soms pas een generatie later beoordeeld.

Uit talloze onderzoeken en case studies blijkt dat ingeval van familiebedrijven de als tweede genoemde cultuur op de lange termijn veelal leidt tot verval en neergang, terwijl de open 'stewardship' cultuur juist op lange termijn leidt tot navolging, groei en succes.

Het doel van deze podcastserie is om meer bewustzijn te creëren over de genoemde cultuurverschillen. Patronen en structuren binnen families - en daarmee binnen familiebedrijven - zijn vaak hardnekkig en verandering ervan is daardoor moeilijk. In onze podcast stellen we die verandering juist centraal.

De mediationclausule

Mon, 20 Oct 2025 14:18:37 GMT

De mediationclausule

dr. mr. Fred Schonewille

Gisteren is aflevering 4 van �� verschenen gewijd aan het thema ��. Nu de Week van de Mediation bijna aanbreekt deel ik vooruitlopend daarop hier graag mijn bijdrage aan dit nummer: een ronde tafelgesprek met raadsheren Toine de Bie en Alexander Schild en rechter Erik Koster waarin de �� centraal staat. Ik sluit de bijdrage af met een model voor een handhaafbare mediationclausule.

Terugblik najaarseditie van de opleiding Legal Mediation Kasteel De Vanenburg

Mon, 20 Oct 2025 14:13:00 GMT

Terugblik najaarseditie van de opleiding Legal Mediation Kasteel De Vanenburg

dr. mr. Fred Schonewille

De najaarseditie van de opleiding Legal Mediation in Kasteel De Vanenburg is afgerond en deze opleiding is door de deelnemers hoog gewaardeerd met gemiddeld een 9,0.

Deze opleiding is in het bijzonder gericht op advocaten, (kandidaat-)notarissen, bedrijfsjuristen en andere academische professionals en kenmerkt zich door de nadruk die wordt gelegd op de toepassing van mediation binnen de eigen professie en de eigen onderneming of organisatie.

Vanzelfsprekend biedt deze MfN-geaccrediteerde mediationopleiding ook toegang tot het MfN-register.

Deze state-of-the-art opleiding onderscheidt zich verder doordat daarin de actieve mediator centraal staat die sturing geeft aan het mediationproces en meedenkt met zijn/haar cliënten en door de aandacht die wordt besteed aan de positie van het recht in mediation.

Ook sluit deze opleiding naadloos aan op een aantal specialisatieopleidingen zoals Mediation in de context van het familiebedrijf, Nalatenschapsmediation, Scheidingsmediation & Premarital Mediation en Zakelijke Mediation. Enkele van deze specialisatieopleidingen zijn ontwikkeld door Hoefnagels Academie Opleidingen Legal Mediation en enkele andere door Hoefnagels Academie in samenwerking met ResultADR, ACB Mediation - mediation voor het familiebedrijf en de Stichting Nalatenschapsmediation.

Onze visie is dat een mediator voor eigen praktijkvoering niet kan volstaan met alleen het volgen van een basisopleiding mediation.

Podcastaflevering 'De Stak'

Mon, 20 Oct 2025 14:10:39 GMT

Podcastaflevering 'De Stak'

Deel vier in onze podcast �� gaat over de STAK, de Stichting Administratiekantoor.

Elk familiebedrijf heeft een STAK. De STAK opereert vaak als controlesysteem, met tentakels in de privélevens van de familieleden.

Als specialisten op het terrein van de �� in de context van het familiebedrijf maken Ineke Koele dr. en ik in deze aflevering helder hoe een STAK juist kan worden ingericht als een democratisch overlegorgaan van de familie, als orgaan van stewardship en cohesie. Het agencyprobleem van adviseurs als bestuurders van de STAK komt ook aan de orde. Een STAK is op zichzelf neutraal ('administratief'), maar kan in verschillende culturen heel verschillend worden toegepast.

Ook in deze aflevering blijkt dat een cultuur van samenwerking, transparantie en regeneratie het moet opnemen tegen een cultuur van controle, privacy en dominantie. Wat macht is en wat onmacht, wordt soms pas een generatie later beoordeeld.

Uit talloze onderzoeken en case studies komt naar voren dat familiebedrijven met een dominante cultuur op langere termijn te maken krijgen met verval en neergang, terwijl de open 'stewardship'-cultuur binnen een familiebedrijf op lange termijn juist leidt tot navolging, groei en succes.

Podcastaflevering 'Familiale Grammatica'

Mon, 20 Oct 2025 14:06:17 GMT

Podcastaflevering 'Familiale Grammatica'

Er is weer een aflevering van de podcast �� beschikbaar. Hierin interviewen Ineke Koele dr. en ik de Belgische professor Alain-Laurent Verbeke, ervaren begeleider van familiebedrijven en medeauteur van het boek "Familiale Grammatica" dat handvatten geeft voor professionalisering van de familie.

In dit interview wordt bij uitstek duidelijk wat de �� behelst, de essentiële basis voor elke juridische structuur die in Nederland door Procompanion voor het Familiebedrijf wordt uitgedragen.

Erfenisvakdag 2022

Mon, 20 Oct 2025 14:00:21 GMT

Erfenisvakdag 2022

dr. m r. Fred Schonewille

De Erfenisvakdag maakt dit jaar een onderwerp concreet dat velen in het vakgebied al langer bezig houdt: hoe creëren we een samenhangende set aan bouwstenen voor een ruziebestendig testament? Welke clausules vormen met elkaar een processuele schil die de inhoud van de laatste wil beschermt?

Sprekers uit de verschillende specialistenorganisaties die deel uitmaken van de Raad van Advies van de Stichting Nalatenschapsmediation behandelen dit onderwerp zoals gebruikelijk vanuit hun respectieve invalshoeken: die van advocatuur, notariaat, estate planning, executele, overlegpraktijk, nalatenschapsmediation, psychologie en financiële planning, en zij zullen ieder een bouwsteen aandragen. U krijgt op 11 oktober derhalve heel concrete handvatten rond dit thema om direct mee aan de slag te gaan in de praktijk!

Podcastaflevering 'Governance'

Mon, 20 Oct 2025 13:57:16 GMT

Podcastaflevering 'Governance'

dr. mr. Fred Schonewille

Deel drie van onze podcast �� gaat over ��. In gesprek met onze gast Jeroen van Wassenaer, advocaat en mediator, bespreken Ineke Koele dr. en ik de wenselijkheid van een aparte governance code voor het familiebedrijf in Nederland. Uit onderzoek van Nyenrode blijkt dat een ruime meerderheid voorstander is van een gedragscode voor goed bestuur, maar toch wordt daar geen vaart mee gemaakt. Hoe zou een governance code bij kunnen dragen aan meer evenwicht in familie en het familiebedrijf?

Jeroen van Wassenaer schreef een proeve van een governance code en hij licht toe wat daarin door hem is opgenomen.

Uit talloze onderzoeken en case studies blijkt dat ingeval van familiebedrijven de als tweede genoemde cultuur op de lange termijn veelal leidt tot verval en neergang, terwijl de open 'stewardship' cultuur op lange termijn juist leidt tot navolging, groei en succes.

Podcastaflevering 'Het familiestatuut'

Mon, 20 Oct 2025 13:54:34 GMT

Podcastaflevering 'Het familiestatuut'

dr. mr. Fr ed Schonewille

Deel twee in onze podcast �� gaat over �� .

Het familiestatuut wordt vaak genoemd als een oplossing voor familiebedrijven, ook als het dat niet is. Ineke Koele dr. en ik maken als specialisten op het terrein van de �� in de context van het familiebedrijf in deze aflevering helder wat een familiestatuut wel maar ook niet is of kan zijn, wat de risico’s zijn van een productmatig familiestatuut en onder welke voorwaarden een familiestatuut kan bijdragen aan het lange termijn succes van het familiebedrijf. Daarbij wordt ook ingegaan op het agency probleem van adviseurs van familiestatuten.

In deze aflevering bespreken we verder dat ook als het gaat om het fenomeen familiestatuut, een cultuur van samenwerking, transparantie en regeneratie het moet opnemen tegen een cultuur van controle, privacy en dominantie. Wat macht is en wat onmacht, wordt soms pas een generatie later beoordeeld.

Erfenisvakdag 2022

Mon, 20 Oct 2025 13:50:56 GMT

Erfenisvakdag 2022

dr. mr. Fred Schonewille

Gisteren vond de Erfenisvakdag 2022 plaats in het Openluchtmuseum, gewijd aan het thema: het 'all weather' of ruziebestendige testament. Ik heb hier de door mij ontwikkelde Vredesclausule gepresenteerd die standaard in testamenten zou kunnen worden opgenomen, teneinde de kans op ruzie in de familie te minimaliseren.

#nalatenschapsmediation #erfenisvakdag #testament

Podcastaflevering 'The art of balancing interests'

Mon, 20 Oct 2025 13:27:40 GMT

Podcastaflevering 'The art of balancing interests'

dr. mr. Fred Schonewille

In dit interview wordt bij uitstek duidelijk wat de �� behelst, de essentiële basis voor elke juridische structuur die in Nederland door Procompanion voor het Familiebedrijf wordt uitgedragen.

#procompanion #balancinginterests #familiestatuut #conflict #familiebedrijf #bedrijfsopvolging #bemiddeling #nextgen #familybusiness

Opfriscursus Hoefnagels Academie opleidingen in Legal Mediation

Mon, 20 Oct 2025 13:24:19 GMT

Opfriscursus Hoefnagels Academie opleidingen in Legal Mediation

dr. mr. Fred Schonewille

In de loop van de afgelopen jaren hebben ongeveer 80 mensen de introductiecursus Premarital Mediation gevolgd.

Stichting Prenups en Hoefnagels Academie Opleidingen Legal Mediation hebben nu een nieuwe opleiding georganiseerd die drie dagdelen duurt. Deze opleiding omvat een dagdeel dat een opfriscursus omvat voor de mensen die eerder de hiervoor bedoelde eendaagse introductiecursus volgden, welk dagdeel daarnaast uiteraard ook is bedoeld voor de mensen die de introductiecursus niet hebben gevolgd. Daarna volgen twee dagdelen die verdieping bieden.

Deze opleiding - die is ontwikkeld met Louis Zonnenberg, de ons helaas ontvallen medegrondlegger van premarital mediation in Nederland -, wordt gegeven door Tim Backx, Denise Kentie en mijzelf.

Het nieuwe platform gaat veel aandacht vragen voor preventie bij huwelijk en samenwoning en we beogen daarmee de focus te verleggen van scheiding naar relatievorming en het verlenen van stabiliteit aan relaties.

Het boek van prof. G.P. Hoefnagels - Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden - is daarbij onze inspiratie. Het nieuwe platform gaat dan ook dezelfde naam krijgen. Er komt in het late voorjaar tevens een nieuwe druk van dit boek die tegelijk met de lancering van het platform zal worden gepubliceerd.

Deelnemers die de drie dagdelen hebben gevolgd, worden vermeld op het nieuwe platform als specialisten op dit terrein. Deze vermelding is inbegrepen in de cursusprijs.

Deze opleiding is bedoeld voor scheidingsmediators en voor notarissen, advocaten, financieel specialisten en estate planners die ook mediator zijn en zich in dat kader richten op echtscheiding.

Podcast 'Macht en Onmacht in het Familiebedrijf

Mon, 20 Oct 2025 13:21:38 GMT

Podcast 'Macht en Onmacht in het Familiebedrijf

dr. mr. Fred Schonewille

Het wereldtoneel kenmerkt zich op dit moment door een strijd tussen een cultuur van dominantie en controle enerzijds en een cultuur van samenwerking en transparantie anderzijds. Wat macht is en wat onmacht, wordt vaak achteraf beoordeeld door de geschiedenis.

Uit talloze onderzoeken en case studies blijkt dat in geval van familiebedrijven de eerstgenoemde cultuur op de lange termijn in de meeste gevallen leidt tot verval en neergang, terwijl de open 'stewardship' cultuur juist leidt tot navolging, groei en succes. De paradox van macht en onmacht binnen familiebedrijven laat zich verklaren vanuit een reeks van invalshoeken.

Ik ben er trots op dat ik samen met Ineke Koele dr. - als specialisten op het terrein van de �� in de context van het familiebedrijf, verbonden aan Procompanion -, een podcast heb ontwikkeld onder de titel �� , bedoeld voor iedereen die betrokken is bij familiebedrijven. Twee professionals met veel ervaring in het spanningsveld tussen familie en bedrijf, nemen u mee op hun zoektocht naar de fundamentele thema’s van het familiebedrijf, waarbij macht en onmacht steeds op hun kop worden gezet.

Het doel van deze podcast is om meer bewustzijn te creëren over de genoemde cultuurverschillen. Patronen en structuren binnen families -en daarmee binnen familiebedrijven - zijn vaak hardnekkig en verandering ervan is daardoor moeilijk. In onze podcast stellen we die verandering juist centraal.

De komende tijd verschijnt er elke twee weken een aflevering van onze podcast.

De eerste aflevering - �� - legt het fundament!

AllesoverErven magazine (eerste uitgave)

Mon, 20 Oct 2025 13:16:34 GMT

AllesoverErven magazine (eerste uitgave)

dr. mr. Fred Schonewille

De volgende loot aan de stam van AllesoverErven.nl is in volle ontwikkeling: het �� . Een glossy tijdschrift met als doel iedereen die nadenkt over nalaten, erven en schenken op een prettige, toegankelijke en deskundige manier te informeren en concrete handvatten te bieden om aan de slag te gaan. We werken hiervoor samen met met uitgeverij Virtùmedia.

Het eerste magazine zal in het tweede kwartaal van dit jaar verschijnen en is zowel te verkrijgen in de losse verkoop in de (boek)winkel als via specialisten en partners. Het tijdschrift krijgt een oplage van 30.000 per uitgave. Natuurlijk maken we in het magazine ook verbinding met ons portal AllesoverErven.nl

Hebt u interesse in aansluiting bij AllesoverErven.nl als specialist - mèt uiteraard een vermelding in het magazine - neem dan contact met ons op/

#nalaten #erven #erfrecht #allesovererven #virtumedia

9 februari start de opleiding Legal Mediation van de Hoefnagels Academie Opleidingen Legal Mediation

Mon, 20 Oct 2025 13:06:01 GMT

9 februari start de opleiding Legal Mediation van de Hoefnagels Academie Opleidingen Legal Mediation

dr. mr. Fred S chonewille

Op 9 februari start de opleiding Legal Mediation van de Hoefnagels Academie Opleidingen Legal Mediation in Hotel New York / NY Basement te Rotterdam. Dit is een (Mfn-)geaccrediteerde basisopleiding mediation maar vooral ook een opleiding die de juridische professional leert hoe om te gaan met het recht in het kader van mediation.

Mijn leermeester prof. G.P. Hoefnagels - uiteraard niet voor niets ook de naamgever van de academie - beschreef zijn eerste ervaringen met mediation in relatie tot het recht als volgt:

�� , �� . �� '�� ' �� , �� -��ë��, �� .

Annette M van Riemsdijk en ik zijn de beide hoofddocenten en George Smits en Marijke Spanjersberg verzorgen als gastdocenten belangrijke onderdelen van de opleiding door de deelnemers inzichten en vaardigheden aan te reiken op de terreinen van emotiemanagement en de systeempsychologie.

De opleiding richt zich primair op notarissen, advocaten, bedrijfsjuristen, rechters en andere juridische professionals maar staat uiteraard ook open voor professionals met een andere achtergrond die het belangrijk vinden om ook een goed zich te krijgen op de juridische dimensie van mediation.

Inschrijving is nog mogelijk; indien twee deelnemers van hetzelfde kantoor of dezelfde organisatie zich tegelijkertijd inschrijven geldt een korting van vijftig procent op de deelnameprijs van de tweede deelnemer. De achtergrond hiervan is dat we graag willen bevorderen dat mediation breed wordt gedragen binnen advocaten- en notariskantoren en bedrijven.

#Mfn #mediation #notaris #advocaat #bedrijfsjurist #basisopleidingmediation

Terugblik erfenisvakdag

Mon, 20 Oct 2025 13:00:58 GMT

Terugblik erfenisvakdag

dr. mr. Fred Schonewille

Vorige week dinsdag vond de Erfenisvakdag plaats in het Openluchtmuseum, het grootste erfrechtcongres in Nederland. Het was een zeer geanimeerde bijeenkomst met 150 bezoekers waarin het thema �� '�� ' vanuit 8 professionele perspectieven werd belicht, waarna de sprekers met elkaar en met de zaal in discussie gingen.

Dank nogmaals aan sprekers Jan Biemans, Makiri Mual, Willemijn Van Strien, dr. mr. Fred Schonewille, Hans Piena, Lucienne van der Geld, Sander Baetens, Eric de Jong, Fons Stollenwerck, Iris Brik FFP CFP en dagvoorzitter Annette M van Riemsdijk.

Voor degenen die er niet bij konden zijn bestaat de mogelijkheid om het �� te bestellen: hierin zijn de bijdragen van de sprekers integraal opgenomen. U kunt deze uitgave bestellen via www.erfenisvakdag.nl.

#Allesovererven #stichtingnalatenschapsmediation #erfrecht #testament #nalatenschap #Erfenisvakdagcahier

De rechtsstaat is per definitie inefficiënt

Mon, 20 Oct 2025 12:57:16 GMT

De rechtsstaat is per definitie inefficiënt

dr. mr. Fred Schonewille

Nummer 3 van �� is gisteren verschenen. Het thema van deze aflevering is Crisis en omdat niemand in Nederland meer van crises weet dan Tjibbe Joustra hebben mede-redacteur Casper Schouten en ik een boeiend vraaggesprek met hem gevoerd: de weerslag hiervan kunt u hier lezen.

Erfenisvakdag 2021

Mon, 20 Oct 2025 12:49:17 GMT

Erfenisvakdag 2021

dr. mr. Fred Schonewille

Op 12 oktober vindt de Erfenisvakdag - live! - plaats in het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem. De Erfenisvakdag is het grootste congres op het terrein van erven en nalaten in Nederland. Voor degenen die zich deze week aanmelden geldt nog de vroegboekkorting. Meld je aan via de Erfenisvakdag-website: https://erfenisvakdag.nl/

Het thema van de Erfenisvakdag is: �� ‘�� .

Dit thema wordt belicht vanuit 9 verschillende disciplines: wetenschap, notariaat, erfrechtadvocatuur, estate planning, overlegpraktijk (collaborative practice), executele en vereffening, familietherapie, financiële planning en natuurlijk nalatenschapsmediation.

Ik zie uit naar deze interactieve dag met deelnemers uit alle hoeken van het veld en natuurlijk met de andere sprekers: Jan Biemans, Sander Baetens, Lucienne van der Geld, Fons Stollenwerck, Willemijn Van Strien, Eric de Jong, Iris Brik FFP CFP, Makiri Mual en dagvoorzitter Annette M van Riemsdijk.

Het is heel inspirerend dat we deze dag mogen organiseren in nauwe samenwerking met de Stichting Nalatenschapsmediation, VEAN Vereniging Erfrecht Advocaten Nederland, Universiteit Utrecht, Netwerk Notarissen, EPN | Vereniging van Estate Planners in het Notariaat, VvCP | Vereniging van Collaborative Professionals, Gecertificeerd Financieel Planners, NOVEX en het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).

Specialisatieopleiding 𝑴𝒆𝒅𝒊𝒂𝒕𝒊𝒐𝒏 𝒊𝒏 𝒅𝒆 𝒄𝒐𝒏𝒕𝒆𝒙𝒕 𝒗𝒂𝒏 𝒉𝒆𝒕 𝒇𝒂𝒎𝒊𝒍𝒊𝒆𝒃𝒆𝒅𝒓𝒊𝒋𝒇

Mon, 20 Oct 2025 12:46:48 GMT

Specialisatieopleiding ��

dr. mr. Fred Schonewille

Op 25 mei aanstaande gaat - live - de specialisatieopleiding �� van start in Kasteel De Vanenburg. Ik heb deze opleiding voor ACB Mediation - mediation voor het familiebedrijf mogen ontwikkelen in nauwe samenwerking met de andere docenten: Martin C. Euwema, Louis Cauffman, Else-Marie van den Eerenbeemt, Marijke Spanjersberg, Annette M van Riemsdijk en Ineke Koele. Ik kijk ernaar uit!

En er zijn nog drie plaatsen voor hen die mee willen doen.

#mediation #HoefnagelsAcademie #ACBMediation #familiebedrijf

Het eerste nummer van 𝙏𝙞𝙟𝙙𝙨𝙘𝙝𝙧𝙞𝙛𝙩 𝘾𝙤𝙣𝙛𝙡𝙞𝙘𝙩𝙝𝙖𝙣𝙩𝙚𝙧𝙞𝙣𝙜 bij onze nieuwe uitgever Wolters Kluwer.

Mon, 20 Oct 2025 12:44:20 GMT

Het eerste nummer van �� bij onze nieuwe uitgever Wolters Kluwer.

dr. mr. Fred Sc honewille

Deze week verschijnt het eerste nummer van �� bij onze nieuwe uitgever Wolters Kluwer. Een grote positieve verandering is dat de papieren uitgave van het andere tijdschrift - �� - nu onderdeel uitmaakt van TC, waarbij de twee zelfstandige redacties gehandhaafd blijven. Het resultaat van deze samenvoeging kunt u in deze aflevering voor het eerst beoordelen: als hoofdredacteur van beide tijdschriften ben ik trots op wat we gezamenlijk hebben bereikt!

Winnen en verliezen

Mon, 20 Oct 2025 12:40:34 GMT

Winnen en verliezen

dr. mr. Fred Schonewille

Deze week is �� 2020/4 verschenen. In dit nummer, dat gewijd is aan het thema 'Winnen en verliezen', staat het eerste deel van ons grote interview met Harvard professor en psycholoog Daniel L. Shapiro, waarin hij diep ingaat op de grote rol die �� speelt in conflicten. Verder houdt Giuseppe De Palo, Ombudsman bij de United Nations, in dit nummer een wat mij betreft zeer overtuigend pleidooi voor het �� -systeem als effectief model voor mediationwetgeving.

AllesoverErven ontwikkelt zich verder!

Mon, 20 Oct 2025 12:38:17 GMT

AllesoverErven ontwikkelt zich verder!

dr. mr. Fred Schonewille

De bezoekersaantallen van het platform AllesoverErven zijn sterk toegenomen en ook is het specialistennetwerk weer uitgebreid. Mooi om naast notarissen en advocaten ook financieel adviseurs met een focus op erven en nalaten te kunnen verbinden – met bezoekers én met specialisten uit andere disciplines.

Welkom aan onze nieuwe professionals: Karel Schretlen, Lara van Lent, Clarine Leskens-Beugelink, Ellen Elfrink, Toon Steendijk, Koen van den Berg, Martijn de Jong, Iris Brik FFP CFP en Egbert Willems.

Op 5 november hopen we alle deelnemende specialisten en vele anderen te zien op de Erfenisvakdag, die door SDU en de Stichting Nalatenschapsmediation wordt voorbereid, in samenwerking met AllesoverErven. Dit symposium heeft als thema "De risico's en kansen van niet-uitgevoerd erfrecht". Sprekers Wouter Verstijnen, Erna Kortlang, Menno van Gaalen en dr. mr. Fred Schonewille zullen het onderwerp ieder vanuit hun eigen professionele invalshoek benaderen, onder voorzitterschap van Annette M van Riemsdijk .

AllesoverErven: informatie op alle vakgebieden rond nalaten en erven geïntegreerd. In duidelijke taal. Meer weten?

Aansluiten als specialist? Zie: https://allesovererven.nl

#erven #nalaten #estateplanning #Erfenisvakdag

Webinar over de komende wetgeving op het terrein van mediation

Mon, 20 Oct 2025 12:36:58 GMT

Webinar over de komende wetgeving op het terrein van mediation

dr. mr. Fred Schonewille

Gisteren heb ik als Public Advisor van de NMv - Nederlandse Mediatorsvereniging een webinar gegeven over de komende wetgeving op het terrein van mediation. Uit de resultaten van de gehouden poll bleek dat er een massale steun is van de leden voor de aanbevelingen die de NMV aan minister Dekker heeft gedaan voor de opzet van de door hem aangekondigde �� ë�� . Kernpunten in deze aanbevelingen zijn de introductie van de �� als centrale norm en de keuze voor een 'opt out'-stelsel.

De gedachte van de inverbindingstelling is twee jaar geleden door Peter Ingelse, Frederique van Zomeren, Maurits Barendrecht, Jacques de Waart en mij uitgewerkt in een mooi artikel in het Nederlands Juristenblad.

#NMV #Mediation #Mediationwet

De week van mediation

Mon, 20 Oct 2025 12:34:18 GMT

De week van de mediation

dr. mr. Fred Sch onewille

Het is deze week �� . Als hoofdredacteur breng ik graag de speciale editie �� van het tijdschrift Nederlandse Mediation onder de aandacht. Deze is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Mediatorsvereninging NMV en Wolters Kluwer.

#wolterskluwer #nederlandse mediation #mediation #familymediation

Mediation in de context van het familiebedrijf

Mon, 20 Oct 2025 12:09:57 GMT

Mediation in de context van het familiebedrijf

dr. mr. Fred Schonew ille

In het voorjaar van 2021 gaat de nieuwe specialisatieopleiding Mediation in de context van het familiebedrijf van start, aangeboden door de stichting ACB voor het familiebedrijf.

Seminar over scheidingsmediation

Mon, 20 Oct 2025 12:08:29 GMT

Seminar over scheidingsmediation

dr. mr. Fred Schonewille

Het bekende boek Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden: de klassieker van professor Peter Hoefnagels, de grondlegger van mediation in Nederland, is onlangs opnieuw verschenen. Ter gelegenheid hiervan wordt door Schonewille; Schonewille Legal Mediation in samenwerking met Wolters Kluwer een seminar georganiseerd over scheidingsmediation in 2019 en de de door Peter Hoefnagels voor scheidingsmediation ontwikkelde methodische werkwijze. Er worden actuele thema’s uit het boek besproken en er worden nieuwe psychologische inzichten gegeven op het terrein van echtscheiding.

#mediation #seminar #wolterskluwer #echtscheiding #scheidingsmediation #huwelijksevoorwaarden #huwelijk #trouwen

Special familiemediation

Mon, 20 Oct 2025 12:00:21 GMT

Special familiemediation

dr. mr. Fred Schonewille

#wolterskluwer #nederlandse #mediation #familymediation

Het symposium Mediation tussen trouw en ontrouw

Mon, 20 Oct 2025 11:58:02 GMT

Het symposium Mediation tussen trouw en ontrouw

dr. mr. Fred Schonewille

Gisteren vond ter afsluiting van de �� het symposium Mediation tussen trouw en ontrouw plaats op de Christelijke Hogeschool Ede. Ik heb hieraan een bijdrage geleverd omtrent de rol van de �� als rechtsnorm in mediation.

Het symposium markeerde ook de start van het uitstroomprofiel �� in de Master Contextuele Benadering in de Hulpverlening van de CHE.

#mediation #master #trouw #Schonewille #CHE

Oplossen zonder rechtelijke tussenkomst

Mon, 20 Oct 2025 11:56:24 GMT

Oplossen zonder rechtelijke tussenkomst

dr. mr. Fred Schonewille

�� , �� .

Voor het zojuist verschenen nummer 5 van �� heb ik als hoofdredacteur a.i. oud-minister van Justitie en oud-vice voorzitter van de Raad van State Donner geïnterviewd.

#mediation #tijdschriftconflicthantering #sdu #mediationwetgeving

De specialisatieopleiding Nalatenschapsmediation

Mon, 20 Oct 2025 11:53:31 GMT

De specialisatieopleiding Nalatenschapsmediation

dr. mr. Fred Schonewille

Gisteren hebben Annette M van Riemsdijk en ik als hoofddocenten het laatste blok van de specialisatieopleiding Nalatenschapsmediation verzorgd in kasteel De Vanenburg. De 12 professionals die deel hebben genomen aan deze opleiding hebben veel kennis, vaardigheden en inzichten verworven om families te begeleiden in het zo vreedzaam mogelijk afwikkelen van nalatenschappen.

Dank aan de andere docenten Else-Marie van den Eerenbeemt, George Smits en Jacques de Waart!

#mediation #stichtingnalatenschapsmediation #erfrecht #nalatenschap #nalatenschapsmediation #erfenisvakdag

De noodzakelijkheid van een vredeclausule

Mon, 20 Oct 2025 11:51:50 GMT

De noodzakelijkheid van een vredeclausule

dr. mr. Fred Schonewille

Gisteren heb ik tijdens de Erfenisvakdag in Hilversum gesproken over de noodzaak in elk testament een �� op te nemen. Hierdoor wordt vooropgesteld dat het bewaren, herstellen en/of bevorderen van de vrede in de familie na het overlijden van een ouder het meest essentieel is en de juridische en fiscale regelingen daarbij moeten aansluiten.

De directe aanleiding voor het concept van de vredeclausule is het gegeven dat veel testamenten het effect hebben van een bom die in de familie wordt gegooid door de erflater. Dit speelt nog sterker in situaties waarin sprake is van een samengesteld gezin.

#mediation #stichtingnalatenschapsmediation #vredeclausule #testament #nalatenschap #erfenis #nalatenschapsmediation

Een interactief college over nalatenschapsmediation

Mon, 20 Oct 2025 11:40:13 GMT

Een interactief college over nalatenschapsmediation

Dinsdagavond heb ik op uitnodiging van Vevonos, de notariële studentenvereniging in Groningen, een interactief college gegeven over nalatenschapsmediation. Een door de studenten in een rollenspel uitstekend nagespeelde casus maakte duidelijk dat het erg veel uitmaakt op welk spoor een notaris erfgenamen zet: op het spoor van het eigen gelijk, uitgaand van een strak juridisch kader, of op het spoor van mediation waar verbinding en goed overleg centraal staan en het erfrecht dienend en volgend is. Het verschil tussen beide benaderingen is levensgroot.

Dank aan het bestuur van Vevonos - Pien Schonewille, Merel Brinke, Tom Oude Avenhuis, Mujtaba Ariaie en José Luimstra – en Hans ter Haar en Leon Verstappen van de notariële sectie van de RUG voor de uitnodiging! #Vevonos #RUG #nalatenschapsmediation #mediation

Nieuwe nummer van Tijdschrift Conflicthantering verschenen

Mon, 20 Oct 2025 11:38:33 GMT

Nieuwe nummer van Tijdschrift Conflicthantering verschenen

dr. mr. Fred Schonewille

Deze week is het nieuwe nummer van Tijdschrift Conflicthantering verschenen, gewijd aan het thema ��. Het lukt ons als redactie hoogst zelden om een themanummer uit te brengen met daarin daadwerkelijk alle bijdragen die we in gedachten hadden maar daarin zijn we dit keer toch geslaagd! Het hoofdinterview is met onze allereerste hoofdredacteur, Alex Brenninkmeijer, die daarin stelt dat moreel leiderschap een waardenoriëntatie vergt en de ratio in onze samenleving te veel op een voetstuk staat.

Ook noem ik graag de boeiende bijdrage van onze nieuwe vaste columnist Marjan Slob. Veel dank daarnaast aan auteurs: Felix Merks, Aldo Houterman, Esther van Fenema, Annette M van Riemsdijk, Albert M van Hemert, Tim Heshusius, Else-Marie van den Eerenbeemt, George Smits, miranda vanbrabant ,Alexa Kuit, Gert-Jan Lelieveld, Virginia Pallante, Alain de Botton, Judith Dingemanse en Jos van Berkum!

Webinar Contextuele Benadering van Nagy

Mon, 20 Oct 2025 11:34:29 GMT

Webinar Contextuele Benadering van Nagy

dr. mr. Fred Schonewille

Gisteravond hebben Peter van Genderen en ik voor de Christelijke Hogeschool Ede een webinar gegeven over de Contextuele Benadering van Nagy in mediation. Het betrof hier een van de webinars waarvoor MfN-register het initiatief heeft genomen. Na een korte schets van het theoretisch kader hebben we veel voorbeelden gegeven van hoe de toepassing in mediation van deze visie, methode en praktische werkwijze, in veel zaken het verschil heeft gemaakt. De CHE biedt dit najaar - live - een vierdaagse specialisatieopleiding Contextuele Benadering in Mediation aan.

Master Contextuele Benadering

Mon, 20 Oct 2025 11:32:11 GMT

Master Contextuele Benadering

Jaap van der Meiden, PhD

Vanaf september is het mogelijk om in de Master Contextuele Benadering het uitstroomprofiel mediation te kiezen. Daarmee is de eerste academische opleiding in het voor mediation zeer relevante contextuele denken een feit. Ik mag als docent en onderzoeker deze opleiding mede vorm gaan geven en verheug me hierop! De CHE biedt vooruitlopend op de start van deze nu ook bekostigde master vanaf maart al een vierdaagse specialisatieopleiding �� aan, bedoeld voor ervaren mediators die op zoek zijn naar verdieping in hun professie.

#mediation #CHE #mastercontextuelebenadering

De MASTER CONTEXTUELE BENADERING is bekostigd! Vanaf sept 2020 kun je deze inspirerende en waardevolle opleiding volgen tegen het normale collegegeld. Met uitstroomprofiel Hulpverlening, (Basis)onderwijs of Mediation.

Mediation wettelijk regelen

Mon, 20 Oct 2025 11:26:27 GMT

Mediation wettelijk regelen

Minister Dekker gaat mediation op korte termijn wettelijk regelen. Ik ben nauw betrokken geweest bij de twee eerdere wetgevingstrajecten en hoop dat hier ook geldt: driemaal is scheepsrecht! Mediation heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een zelfstandige, volwassen professie en dan is het wettelijk waarborgen van kwaliteit een logische en ook noodzakelijke stap. Het wetsvoorstel introduceert onder meer titelbescherming voor de beëdigdmediator, bevordert de toepassing van mediation op basis van de �� en beoogt tevens een betere aansluiting tussen mediation en gerechtelijke procedures te bewerkstelligen.

#mediation #mediationwetgeving #inverbindingstelling

48e07db7

Kinderen hoeven zich niet neer te leggen bij onterving

Kinderen hoeven zich niet neer te leggen bij onterving

Interview met Elke Wiss Even tussen mij en mij

Even tussen mij en mij

Waarom filosofisch zelfonderzoek onmisbaar is voor mediators

Presentatie nieuwe druk "Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden"

Presentatie nieuwe druk Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden

Achtergrondinformatie

Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden

Over de schrijvers

dr. mr. Fred Schonewille

mr. Marino Vossen

Makiri Mual

prof. dr. G.P. Hoefnagels (1927–2011)

20- jarig bestaan van Tijdschrift Conflicthantering

20- jarig bestaan van Tijdschrift Conflicthantering

Wat maakt mediation zo’n betekenisvol vak?

Waarom wilde je zelf ooit mediator worden?

Kun je uit eigen ervaringen iets delen over het inzetten van mediationvaardigheden?

Welke mediation is jou het meest bijgebleven als je denkt aan het verschil tussen optreden als juridische professional en als mediator?

Welke trends of veranderingen in juridische mediation verwacht je de komende jaren?

Hoe kies je de juiste executeur?

Hoe kies je de juiste executeur?

De methodiek van Premarital Mediation

Van verhaal naar overeenkomst. De methodiek van Premarital Mediation

Van scheidingsfocus naar preventieve kracht​

Het verhaal van partners als uitgangspunt

De preventieve waarde van duidelijke afspraken

Samenwerking met notarissen​

Een investering in een duurzame relatie​

De juridische dimensie van premarital mediation

De juridische dimensie van premarital mediation

Waarom juridische helderheid onmisbaar is

Het Ehetyp juridisch vertaald

De Bussemakerclausule: het borgen van verwachtingen rond werk en ouderschap

De bijdrage van premarital mediation aan maatwerkafspraken

Van afspraken naar juridische borging

Conclusie

Erfenissen in stiefgezinnen: een recept voor gedoe

Erfenissen in stiefgezinnen: een recept voor gedoe

De oudste broer wil alles voor het zeggen hebben

De oudste broer wil alles voor het zeggen hebben

Is ex-man principieel en ziet hij af van de erfenis van €25.000?

Is ex-man principieel en ziet hij af van de erfenis van €25.000?

Broer pakt steeds meer geld van dementerende moeder

Broer pakt steeds meer geld van dementerende moeder

Erft ex-man zijn deel van het huis 30 jaar na de scheiding?

Erft ex-man zijn deel van het huis 30 jaar na de scheiding?

Dochter neemt geen genoegen aan kindsdeel

Dochter neemt geen genoegen aan kindsdeel

Zoon zoekt oplossing voor familievete die al tien jaar duurt

Zoon zoekt oplossing voor familievete die al tien jaar duurt

Moet vader het huis uit nu moeder alles naliet aan dochter?

Moet vader het huis uit nu moeder alles naliet aan dochter?

Nu wil de neef ineens wél erven

Nu wil de neef ineens wél erven

Ouders willen een van de drie kinderen onterven

Ouders willen een van de drie kinderen onterven

Vrouw onterft haar man en geeft alles aan eigen kind

Vrouw onterft haar man en geeft alles aan eigen kind

The times they are a-changin

The times they are a-changin’

De familieovereenkomst als uitgangspunt van een eigentijds erfrecht; of: het afscheid van art. 4 Boek 4 BW

Erfenisvakdag 2025

Erfenisvakdag 2025 “Meer, groter en complexer – Welkom in het nieuwe normaal van erven”

Waarom uitleg van een testament zo belangrijk is

Waarom uitleg van een testament zo belangrijk is

"Lees maar, er staat niet wat er staat"

Het verhaal van Lies – broer of echtgenoot?

Wat zegt de wet?

De rechter corrigeert

De twee dimensies van partijautonomie

De bom in de familie

Het ‘wettelijk testament’

Mediation als sleutel

Naar een nieuwe mindset

Symposium Actie!? Tijdschrift Conflicthantering

Symposium Actie!? Tijdschrift Conflicthantering

tweede Tijdschrift Conflicthantering Symposium

Van scheidingsfocus naar preventieve kracht

Samenwerking met notarissen

Een investering in een duurzame relatie

Specialisatieopleiding ��

Het eerste nummer van �� bij onze nieuwe uitgever Wolters Kluwer.